Lezing over funerair erfgoed

Vrijdag 14/11 - Lezing over Funerair Erfgoed

door Patrick De Greef   Funerair erfgoeddeskundige

Om 14 uur in de Xaverianenkring Bergstraat 8

Inschrijven voor 7 november door storting op BE19 0689 4952 1812 van 12 euro, taart en koffie incl.

Sterven en begraven in onze gewesten:

de stedelijke begraafplaats van Mechelen

Slechts weinigen weten dat Mechelen de oudste niet-confessionele begraafplaats van de Lage Landen heeft. Wie ‘het kerkhof’ langs de oude hoofingang betreedt, wordt rond de kapel en langs de brede wegen geconfronteerd met een zee van pompeuze, arduinen graven. Hoe meer men naar de spoorweg loopt, hoe jonger en kleiner de zerken. Halverwege liggen de oorlogsgraven uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de burgerslachtoffers van de geallieerde bombardementen in 1944 en de gerepatrieerde lichamen van de weggevoerden. Ga je in de richting van de Vrouwvliet, dan loop je door de oude afsluitmuur en kom je op ‘het nieuwe kerkhof’ terecht. Hier bevindt zich het ereperk, tot voor kort helemaal omringd door de korte termijnconcessies. Deze hebben recent plaatsgemaakt voor moderne en alternatieve wijzen van begraven: columbaria, een strooiweide, een natuurbegraafplaats, een oosters gericht perk, een kinder- en foetusafdeling ...

Heel wat vragen komen in ons op. Hoe oud is de huidige begraafplaats en hoe is ze geëvolueerd? Waarom zijn er zo weinig oorlogsgraven in verhouding tot het aantal Mechelaars dat aan het front is gesneuveld? Waarom staat er op zovele graven een ster, terwijl Mechelen nauwelijks joden telde? Waar liggen de vele paters en nonnen die destijds in Mechelen resideerden? Wie ligt er begraven en wat komen we dankzij de symboliek te weten over de mensen die in de kelder werden bijgezet?

Maar vooraleer we onze aandacht op de stedelijke begraafplaats van Mechelen richten, maken we een reis in de tijd. Sterven en begraven is immers één van de meest bepalende, culturele tradities. De wijze waarop wij onze naasten begraven en willen gedenken, hangt onverbrekelijk samen met het christelijke geloof. Bijgevolg vangt onze reis aan bij de Romeinen die van Christus een held en een verzetsleider hebben gemaakt door hem aan het kruis te nagelen. Zijn volgelingen hebben zijn ideeëngoed uitgedragen over gans Europa. Door de hongersnoden, de vele oorlogen en de epidemische ziekten gaat men zich in de late middeleeuwen in toenemende mate bekommeren om het leven na de dood. Met de barok komt de nadruk te liggen op hoe men wil herdacht worden en hoe men zich zichtbaar kan uiten als een verdediger van de contrareformatie. Op het einde van de achttiende eeuw begint de Staat zich steeds meer met de wijze van begraven te bemoeien. Gedurende tachtig jaar (1784-1864) gaat de clerus een verbeten strijd aan met de burgerlijke overheid over het beheer van de kerkhoven. Uiteindelijk verliest de Kerk deze machtsstrijd door een arrest van het Hof van Cassatie. Vanaf 1864 nemen de gemeenten de rol van de Kerk over. Na de Tweede Wereldoorlog verliest de Kerk ook haar greep op de stervensbegeleiding. De taak van de zwartzusters wordt overgenomen door palliatieve instellingen en de pastoor met de ratel verdwijnt uit het straatbeeld, een episode die de meesten zich nog kunnen herinneren. Vandaag zoeken we naar nieuwe middelen om te begraven, afscheid te nemen en te rouwen.

Beschouw deze lezing als een controversiële inleiding op mensenmaat zonder hoogdravende retoriek en met hier en daar een te korte bocht om u bij de les te houden!

Patrick De Greef    Funerair erfgoeddeskundige