Vlaams ouderenbeleid onder de loep

We vernamen dat de Vlaamse Raad Welzijn en Gezondheid tegen 17 augustus om advies werd gevraagd over het voorontwerp van besluit van de Vlaamse regering tot vaststelling van de regels voor erkenning- of omzettingskalender en bijkomende capaciteit in de ouderenzorg.  

In afwachting van een overleg binnen de Vlaamse Ouderenraad en met de vertegenwoordigers van de Vlaamse Ouderenraad  in de Vlaamse Raad Welzijn maken we vanuit OKRA alvast enkele eerste vaststellingen.  

Positief vinden we met OKRA dat er een einde komt aan de jarenlange programmatiestop (sinds 2015) en dat men de verouderde programmatiecijfers voor de woonzorgcentra en centra voor kortverblijf heeft geactualiseerd en er een beperkte uitbreiding wordt voorzien zodat er 564 woongelegenheden kunnen bijkomen in woonzorgcentra en 551 in de centra voor kortverblijf (in de periode 2027-2029). 

We verwelkomen ook de mogelijkheid om plaatsen om te zetten tussen woonzorgcentra en centra voor kortverblijf of centra voor dagverzorging. Daarnaast ook de jaarlijkse oproep om de capaciteit door ingetrokken of vervallen erkenningen te benutten. Eveneens positief is de optie om een aantal voorwaarden op te leggen aan initiatiefnemers en de prioriteit te geven aan gemeenten met de grootste tekorten in vergelijking met de programmatienorm.

Negatief vinden we de vaststelling dat de Vlaamse Regering de recent door haar zelf goedgekeurde geactualiseerde programmatiecijfers voor de woonzorgcentra en centra voor kortverblijf niet consequent toepast. Men actualiseert dan wel de verouderde programmatiecijfers, maar tegelijkertijd voorziet men, deze legislatuur, slechts een zeer beperkte uitbreiding die niet in overeenstemming is met deze programmatiecijfers. Daarenboven wordt tegelijkertijd de programmatiestop voor deze voorzieningen verlengt tot eind 2031.  

Dit heeft tot gevolg dat – uitgaande van de geactualiseerde programmatiecijfers én uitgaande van de demografische gegevens – bij de start van een nieuwe Vlaamse Regering in 2029 – in de periode 2029-2034 er onder andere een inhaalbeweging van 7.416 woongelegenheden in woonzorgcentra zal moeten gebeuren. Als echter die nieuwe Vlaamse Regering de programmatiestop tot 31/12/2031 handhaaft (en dus geen enkele verdere aangroei van het aantal woongelegenheden in woonzorgcentra realiseert tot en met 2031, dan de vandaag geplande), zal het in de periode 2032 -2037 in het totaal om 15.531 woongelegenheden gaan.  

We kunnen ons dan ook niet van de indruk ontdoen dat deze Vlaamse regering de capaciteitskwestie en de mogelijke kost ervan, en de negatieve boodschappen hierrond, naar de volgende legislatuur doorschuift. Hierbij lopen we het risico af te stevenen op prangende tekorten in de residentiële ouderenzorg, waarbij de wachtlijsten onvermijdelijk zullen toenemen, louter door het demografisch effect en dit niet enkel in de woonzorgcentra. 

Ook de druk op de thuiszorg en de mantelzorg zal sterk toenemen. In de thuiszorg is er een beperkte groei van urencontingenten, en de stijgende kosten voor eindgebruikers door het niet indexeren van de inkomensgrenzen voor de tariefklassen.  We zagen eerder al het dalend gebruik van dienstencheques bij gebruikers met lage inkomens als gevolg van de doorgevoerde prijsverhoging en fiscale behandeling. Door een samenspel van maatschappelijke evoluties en federale maatregelen (inz. langer werken) krimpt ook het aantal beschikbare mantelzorgers, terwijl het Vlaams beleid de druk op mantelzorgers verhoogd. We vrezen dat dit alles mogelijks kan samengaan met toenemende onderzorg en ouderenmishandeling.  

We vinden dat capaciteitsplanning in de ouderenzorg geïntegreerd moet gebeuren met een planning over andere zorgsectoren heen: ziekenhuishervorming, urencontingenten in de gezins- en thuiszorg, in de thuisverpleging, de hervorming van ziekenhuizen naar meer dagziekenhuizen … Het zijn communicerende vaten in de ouderenzorg. Beperkingen en krimpmaatregelen in de ene sector zorgt immers voor een waterbed effect in de andere.

We dringen met OKRA dan ook aan om onmiddellijk en flankerend werk te maken van een registratie van wachtlijsten voor de woonzorgvoorzieningen, met een bundeling in een centraal Vlaams register. Zonder een nauwkeurig zicht op de wachtlijsten kan immers geen accurate programmatie worden uitgewerkt. Enkel werken met effectieve gebruikerspercentages per leeftijdsgroep ziet de wachtlijsten over het hoofd.   

Men ontkomt niet aan de conclusie dat het huidig budgettair kader, maximaal 140 miljoen euro tegen einde legislatuur, met daar bovenop een besparing zowel in de residentiële zorg als de thuiszorg, schrijnend onvoldoende is, alleen nog maar omwille van de demografische evolutie.  En dan vertrekken we uit een situatie van een té kleine personeelsomkadering in de residentiële ouderenzorg in vergelijking met bijvoorbeeld de gehandicaptenzorg. 

Voeg daarbij de lopende discussies over het afbouwen van de personeelsnormen voor gekwalificeerd zorgpersoneel in de ouderenzorg, en de vooruitzichten voor de kwaliteit van de ouderenzorg kleuren gitzwart.  

Het Vlaamse ouderenzorgbeleid dat de huidige Vlaamse Regering voert, beperkt zich jammer genoeg tot enkele weliswaar nuttige en relevante initiatieven  in de marge (zoals bijvoorbeeld het opwaarderen van de lokale dienstencentra tot buurthuizen, het opzetten van pilootprojecten, de hervorming van de financiering van de gezinszorg, …) , maar mist elk globaal, haalbaar en gedragen lange-termijntoekomstperspectief over de diverse zorg- en welzijnssettings heen, waar ouderen van vandaag en morgen aanspraak zouden kunnen op maken. 

In de komende dagen verfijnen we nog verder dit OKRA standpunt op basis van enkele data en het intern overleg OKRA en VLORA.  

Wordt dus zeker vervolgd…..